تحریک جریان مستقیم فرا جمجمهای(TDCS)
TDCS یا همان تحریک جریان مستقیم فرا جمجمه ای یک روش غیر تهاجمی در درمان تکنولوژیک برای تحریک مغز بوده که در آن از جریان الکتریکی برای عملکرد های قشر مغز استفاده میشود.
روش و ایده اصلی آن این بوده است که باعث کاهش و افزایش فعالیت نواحی خاص مغز میشود که عملکرد های مغز سرکوب یا تقویت شوند.
روش TDCS
همانطور که گفته بودیم یک جریان مستقیم فرا جمجمه ای بوده که غیر تهاجمی است و با یک جریان ضغیفی بر روی سر برای تفویت مغز اثر میگذارد.
روش (تی دی سی ای) امروزه بیشتر به عنوان ابزار تحقیقاتی نوروساینس یا همان(علوم اعصاب) برای درمان و ارزیابی عنواع اختلالات استفاده میشود.
خوبی های بارز روش(tdcs) به شرح زیر میباشد:
1:غیر تهاجمی است.
2: بدون درد میباشد
3:با هزینه های پایین انجام میشود
4:اجرای آن اسان است
که این مزایا برای خیلی افراد از اهمیت بالایی برخوردار است.
پزشکانی که در این زمینه تخصصی دارند، مطالعاتی انجام داده اند و به این نتیجه رسیده اند که که این روش برای مواردی که در زیر قید شده است بسیار مفید بوده:
1:درد های مزمن عصبی
2:پارکینسون
3: بهبودی بعد از سکته های مغزی
4:وزوز گوش (زنگ زدن در گوش)
5:اسیب دیدگی نخاع
6:اسیب دیدگی مغزی
7:افسردگی و برخی از مشکلات و بیماری های دیگر....
انواع تحریک الکتریکی مغز با روش tDCS
تحریک الکتریکی مغز با روش tDCS بر اساس محل قرارگیری الکترودها و جهت جریان به شکلهای مختلفی انجام میشود. دو نوع اصلی این تحریک، آندی و کاتدی هستند که هرکدام تأثیر متفاوتی بر تحریکپذیری سلولهای عصبی دارند. انتخاب نوع تحریک به هدف درمان، ناحیه مورد نظر مغز و شرایط فرد بستگی دارد.
تحریک آندی (Anodal Stimulation): در این روش، الکترود مثبت روی ناحیه مشخصی از سر قرار میگیرد. تحریک آندی معمولاً با افزایش تحریکپذیری عصبی در ناحیه هدف همراه است و در پژوهشهای مربوط به توجه، حافظه و یادگیری بررسی شده است.
تحریک کاتدی (Cathodal Stimulation): در این روش، الکترود منفی روی ناحیه مورد نظر قرار میگیرد. این نوع تحریک معمولاً میتواند تحریکپذیری عصبی را در ناحیه هدف کاهش دهد.
دستگاه TDCS
دستگاه های (tdcs)دستگاهایی باتری خور کوچک هستند که کنتری دارند که بیماران میتوانند طبق برنامه ریزی خود آن را به کار بگیرند.
برای مثال ( مدت زمان را مشخص کنند یا اینکه شدت تحریک آن را کاهش بدهند یا افزایش بدهند )
دستگاهایی الکترودی که بر روی سر قرار میگیرند و با گیره یا سربند های خود روی سر ثابت میشوند.
هر الکترود توسط یک سیم به دستگاه متصل است که هنگام محرک بودن جریان را از طریق همان سیم ها به الکترودها یا همان گیره ها انتقال داده و به مغز وارد میکند.
دستگاه های بالینی ویزگی های دارد مانند:
مقاومت سنج (ایمپدنس متر) جریان سنج که خیلی کمک ها به ما میکنند تا متوجه تحریک قابل تحمل و ایمن دستگاه بشویم.
در زمان استفاده TDCS بیمار چه احساسی دارد؟
در جلسات درمانی تحریک جریان مستقیم فراجمجمهای همان گونه که گفته بودیم از جریانی ضعیفی که از باتری های 9 ولتی گرفته شده استفاده میشود.
بعد الکترود ها که (اسفنج هایی هستند در اب نمک اغشته میشوند) و در نواحی خاصی از سر قرار میگیرند.
الکترود ها با کمک کش ها یا سربند ها در محل مورد نظر قرار میگیرند و ثابت میشوند.
این جریان در الکترود ها و بعد به پوست سر بیمار نفوذ میکند و این جریان را به مغز وارد میکند.
در این هنگام بیمار سوز یا خارش اندکی را در پوست سر خود احساس میکند.
کاربردهای تحریک الکتریکی مغز با روش tDCS
روش tDCS با تأثیر بر فعالیت نواحی مشخصی از مغز، میتواند در کنار درمانهای دیگر به بهبود برخی علائم کمک کند. میزان اثربخشی آن به نوع اختلال، شرایط فرد و شیوه اجرای تحریک بستگی دارد.
۱. افسردگی و برخی اختلالات روانشناختی
یکی از زمینههای مورد بررسی برای tDCS، کمک به کاهش علائم افسردگی است. در این روش، نواحی مشخصی از قشر پیشپیشانی مغز هدف تحریک قرار میگیرند. با این حال، میزان اثربخشی این روش در افراد مختلف یکسان نیست و نباید جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی افسردگی در نظر گرفته شود.
۲. تقویت حافظه و عملکرد شناختی
برخی پژوهشها تأثیر tDCS بر عملکردهای شناختی مانند حافظه کاری، توجه و سرعت پردازش اطلاعات را بررسی کردهاند. هدف از این تحریک، تأثیرگذاری بر فعالیت نواحی مغزی مرتبط با این مهارتهاست. البته نتایج مطالعات در این زمینه هنوز یکسان نیستند.
۳. توانبخشی پس از سکته مغزی
tDCS در برنامههای توانبخشی پس از سکته مغزی مورد بررسی قرارمیگیرد. این روش ممکن است در کنار تمرینهای توانبخشی به بهبود عملکردهای حرکتی یا زبانی کمک کند.
۴. مدیریت دردهای مزمن
یکی دیگر از کاربردهای مورد بررسی tDCS، کنترل دردهای مزمن مانند فیبرومیالژیا و میگرن است. این روش با هدف تأثیر بر فعالیت نواحی مغزی مرتبط با پردازش درد انجام میشود و میتواند در برخی شرایط بهعنوان یک روش مکمل مورد توجه قرار بگیرد.
۵. بیماری پارکینسون و اختلالات حرکتی
تحریک مغزی با tDCS میتواند به کاهش علائم حرکتی و غیرحرکتی بیماری پارکینسون کمک کند. این روش میتواند به بهبود کیفیت زندگی و کاهش نیاز به داروها کمک کند.
روش tDCS چه عوارض جانبی میتواند داشته باشد؟
روش تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم (tDCS) معمولاً با عوارض خفیف و موقتی همراه است. بیشتر این عوارض به محل قرارگیری الکترودها مربوط میشوند و ممکن است هنگام تحریک یا مدت کوتاهی پس از پایان جلسه بروز کنند.
عوارض شایع این روش عبارتاند از:
- قرمزی پوست در محل قرارگیری الکترودها
- خارش یا سوزش خفیف
- احساس سوزنسوزن شدن پوست
برخی افراد پس از جلسه دچار سردرد، سرگیجه یا حالت تهوع شوند.
یکی دیگر از عوارض احتمالی، فسفن است. یعنی فرد بدون وجود منبع نور، احساس دیدن لکههای روشن یا جرقههای نوری در میدان بینایی دارد. این حالت ممکن است در اثر قرارگیری نامناسب الکترودها یا نزدیک بودن آنها به نواحی اطراف چشم ایجاد شود.
شدت و مدت این عوارض در افراد مختلف متفاوت است و بیشتر آنها پس از پایان تحریک برطرف میشوند. با این حال، نمیتوان احتمال بروز عوارض جدی یا ناشناخته را بهطور کامل رد کرد. به همین دلیل، تنظیم دستگاه، انتخاب محل مناسب الکترودها و نظارت متخصص در طول جلسات اهمیت زیادی دارد. در صورت بروز علائم شدید یا غیرعادی، باید جلسه متوقف و وضعیت فرد بررسی شود.
tDCS هر چند وقت یک بار باید انجام شود؟
مدت زمان و تعداد جلسات tDCS به نوع اختلال، هدف درمان و پروتکل مورد استفاده بستگی دارد. در بسیاری از پروتکلهای رایج، هر جلسه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد اما این زمان برای تمام افراد یکسان نیست.
فاصله بین جلسات و تعداد دفعات انجام تحریک نیز باید توسط متخصص تعیین شود. در برخی برنامههای درمانی، جلسات در روزهای متوالی برگزار میشوند و در برخی شرایط دیگر، فاصله بیشتری بین آنها در نظر گرفته میشود.
رعایت مدت زمان و شدت جریان تعیینشده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش خودسرانه زمان تحریک لزوماً باعث بهبود بیشتر نمیشود و ممکن است الگوی پاسخ مغز به تحریک را تغییر دهد. برای مثال، در افسردگی، تغییر مدت یا شدت تحریک میتواند بر نتیجه تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، برنامه جلسات باید متناسب با شرایط فرد تنظیم شود و هرگونه تغییر در مدت زمان یا فاصله بین جلسات تنها با نظر متخصص انجام گیرد.