اختلال نوک زبانی صحبت کردن و درمان آن
فشار زبان بر دندانهای جلو یا لبها هنگام صحبت کردن و بلعیدن و یا مشاهده فاصله غیرعادی میان دندانهای جلویی در کودکان از نشانههای احتمالی اختلال فشار زبان است. این اختلال که با نام قرارگیری نامناسب زبان نیز شناخته میشود در صورت عدم مداخله و درمان به موقع میتواند آسیبهای ساختاری و جبران ناپذیری به سلامت دندانها و فرم صورت وارد کند.
در این مقاله به بررسی جامع علل، علائم و روشهای نوین درمان اختلال نوک زبانی صحبت کردن میپردازیم تا در آگاه سازی شما کمک کرده باشیم.
اختلال نوک زبانی چیست؟
در حالت عادی نوک زبان هنگام بلعیدن یا در حالت استراحت باید در ناحیه پشت دندانهای جلویی و بر روی برجستگی سقف دهان قرار گیرد. با این حال در اختلال فشار زبان این مکانیسم دچار تغییر شده و فرد در هنگام بلع، صحبت کردن یا حتی در زمان خواب نوک زبان را به سمت دندانهای جلو یا میان آنها فشار میدهد. این فشار مداوم مشابه یک نیروی مکانیکی عمل کرده و منجر به تغییر آرایش دندانها و ساختار فک میگردد.
علاوه بر جنبههای ساختاری این اختلال میتواند با چالشهای کنترل حرکتی زبان در تولید صداهای خاص(مانند س، ز، ت و د) نیز همراه باشد. وضعیتی که مرز میان اختلالات حرکتی و دشواریهای تولید گفتار را پر میکند. در چنین شرایطی عدم کنترل دقیق بر حرکات نوک زبان میتواند منجر به بروز مشکلات تکلم شود.
از این رو اقدامات گفتاردرمانی جهت اصلاح الگوی حرکتی زبان، بازآموزی عضلات دهانی و بهبود هماهنگی فیزیولوژیک زبان برای جلوگیری از آسیبهای دندانی و تقویت کیفیت گفتار نقشی حیاتی و تعیین کننده ایفا میکند.
علائم اصلی اختلال نوک زبانی
شناخت زود هنگام علائم این اختلال نه تنها فرآیند گفتاردرمانی را بسیار مؤثرتر و سریعتر میکند بلکه میتواند از نیاز به جراحیهای پیچیده در آینده جلوگیری نماید. در واقع تشخیص به موقع کلید اصلی پیشگیری از آسیبهای دائمی است. مهم ترین نشانههایی که باید به آنها توجه کرد را در ادامه خواهیم گفت.
علائم این اختلال طیف گستردهای از تغییرات ساختاری و عملکردی را در بر میگیرد. از جمله مشاهده خروج نوک زبان از میان دندانها در هنگام بلعیدن غذا یا بزاق تا ایجاد شکاف عمودی میان دندانهای بالا و پایین که به عنوان بی سیبی(Open Bite) شناخته میشود. این فشار مداوم و نامناسب میتواند منجر به متمایل شدن دندانهای جلویی به سمت بیرون و در نهایت تغییر شکل کلی آرایش دندانها گردد.
علاوه بر جنبههای دندانی این وضعیت پیامدهای عملکردی دیگری نیز به همراه دارد. از جمله دشواری در تلفظ صحیح برخی حروف مانند س، ز و ت که مستقیماً به عدم کنترل حرکتی زبان مربوط میشود. همچنین،تغییر الگوی تنفس از بینی به دهان و تلاش مداوم عضلات صورت برای جبران این ناهماهنگی اغلب منجر به خستگی شدید و فشار بر عضلات ناحیه صورت میگردد.
خوشبختانه بسیاری از این چالشها از طریق پروتکلهای تخصصی قابل مدیریت و بهبود هستند. با استفاده از برنامههای گفتاردرمانی در منزل شامل تمرینات اصلاحی و تقویت عضلانی که تحت نظارت دقیق متخصص انجام میشود، میتوان بسیاری از این مشکلات را پیش از تبدیل شدن به آسیبهای جبران ناپذیر کنترل کرد.
علتهای اصلی بروز اختلال حرکت نوک زبان
علل بروز این اختلال غالباً ناشی از تعامل میان عوامل محیطی و ویژگیهای ساختاری فرد است.
عادات دوران کودکی:
استفاده طولانی مدت از پستانک، شیشه شیر یا عادت به مکیدن انگشت منجر به تثبیت الگوهای حرکتی نادرست در عضلات زبان میگردد. اصلاح این الگوهای عملکردی نیازمند اقدامات تخصصی است که در بهترین مرکز گفتاردرمانی تهران تحت نظر دکتر سیانکی با استفاده از دقیق ترین پروتکلهای درمانی انجام میشود.
مشکلات تنفسی و آلرژی:
افرادی که به دلیل بزرگی لوزهها، آدنوئیدها یا ابتلا به حساسیتهای فصلی قادر به تنفس طبیعی از طریق بینی نیستند، ناگزیر به تنفس دهانی میشوند. وضعیتی که میتواند به طور مستقیم در بروز اختلالات نوک زبانی نقش داشته باشد.
عوامل ژنتیکی و ساختاری:
ناهنجاریهای ساختاری در فک، ابعاد غیر طبیعی کام (سقف دهان) یا فرم آناتومیک فک پایین میتواند از عوامل اصلی در بروز این عارضه محسوب گردد.
عادات عصبی:
در برخی از بزرگسالان اعمال فشار زبان بر دندانها ممکن است به عنوان مکانیسمی جهت تخلیه استرس و تنشهای اضطرابی بروز یابد. در این میان بهره گیری از خدمات گفتاردرمانی در منزل به دلیل فراهم آوردن بستری با آرامش برای مراجع و تسهیل امکان تمرین مستمر نقشی کلیدی و اساسی در ارتقای روند بهبود و دستیابی به نتایج درمانی مطلوب ایفا میکند.
پیامدهای درمان نکردن اختلال نوک زبانی
در صورت عدم پیگیری و مدیریت تخصصی این عارضه پیامدهای جدی و چالش برانگیزی در انتظار خواهد بود. از جمله تغییرات ساختاری در ظاهر چهره که با دگرگونی در وضعیت قرارگیری فک، بر فرم لبها و زیبایی کلی صورت تأثیر میگذارد. همچنین فشار مداوم و نامتعارف بر دندانها و مفصل گیجگاهی-فکی میتواند به بروز دردهای مزمن در ناحیه فک و صورت منجر شود.
علاوه بر این اصلاح ناهنجاریهای دندانی ناشی از این فشار که منجر به کج شدن دندانها میگردد نیازمند صرف هزینههای گزاف ارتودنسی بوده و اصلاح آن به مراتب دشوارتر و پرهزینهتر از دریافت رویکردهای پیشگیرانه خواهد بود.
روشهای درمان اختلال نوک زبانی
خبر امیدوار کننده این است که اختلال نوک زبانی هم در کودکان و هم در بزرگسالان کاملاً قابل درمان میباشد. پروتکل درمانی این اختلال که غالباً به صورت ترکیبی و با در نظر گرفتن جنبههای گوناگون صورت میپذیرد شامل مجموعه اقدامات درمانی هدفمند است.
گفتاردرمانی:
مؤثرترین و اساسی ترین جزء در فرآیند درمانی این اختلال بازآموزی و اصلاح الگوی حرکتی عضلات زبان است. دکتر سیانکی و کادر مجرب ایشان در بهترین مرکز گفتاردرمانی تهران از طریق اجرای تمرینات تخصصی و هدفمند به فرد میآموزند که چگونه زبان را در وضعیت صحیح آناتومیک قرار دهد و از اعمال فشار نامطلوب بر دندانها در هنگام عمل بلع اجتناب ورزد.
درمانهای ارتودنسی:
در صورتی که ناهنجاریهای دندانی یا فکی ناشی از این اختلال رخ داده باشد ارتودنسی به عنوان یک ضرورت درمانی برای بازگرداندن دندانها به موقعیت صحیح خود مطرح میگردد. علاوه بر این به کار گیری دستگاههای تخصصی دهانی موسوم به لوازم کارای فک و صورت نیز میتواند نقش بسزایی در فرآیند بازآموزی عضلات ایفا نماید.
درمان علتهای زمینهای:
در صورتی که تنفس دهانی ناشی از آلرژیهای فصلی یا بزرگی لوزهها باشد رفع این مشکلات زمینهای و پزشکی پیش نیاز ضروری برای آغاز و موفقیت درمان اختلالات مربوط به موقعیت و عملکرد زبان خواهد بود.
نتیجه گیری
اگرچه اختلالات نوک زبانی و موارد مشابه چالشهایی را پیش روی افراد قرار میدهند اما با اقدامات به موقع و استفاده از روشهای علمی، قابل کنترل و درمان هستند و پیگیری روند درمانی چه در مراکز تخصصی و چه به صورت گفتاردرمانی در منزل به دستیابی به نتایج مطلوب کمک بسزایی خواهد کرد. چرا که درمان زود هنگام کلید اصلی بازیابی اعتماد به نفس و بهبود کیفیت زندگی است.
