کودک بیش فعال در مدرسه چه مشکلاتی دارد؟
مدرسه برای هر کودکی محیطی برای یادگیری، ارتباط با همسالان و تقویت مهارتهای فردی است اما برای کودکی که با اختلال بیش فعالی زندگی میکند، انجام همین فعالیتهای روزمره ممکن است دشوارتر باشد. نشستن طولانیمدت، گوش دادن به توضیحات معلم، انجام تکالیف، رعایت نوبت و کنترل واکنشهای لحظهای از جمله موقعیتهایی هستند که میتوانند چالش بیشتری ایجاد کنند. این مشکلات همیشه به معنی تنبلی یا بیعلاقگی کودک به درس نیستند و باید با توجه به ویژگیهای فردی او بررسی شوند. شناخت درست این نشانهها به والدین کمک میکند رفتار کودک را بهتر درک کنند و در صورت نیاز برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند. انواع بیش فعالی میتوانند با نشانهها و چالشهای متفاوتی همراه باشند و بههمین دلیل، بهتراست شرایط هر کودک متناسب با ویژگیهای خودش بررسی شود. مراجعه به یک مرکز تخصصی درمان بیش فعالی تهران نیز میتواند در شناسایی دقیق مشکلات کودک و انتخاب مسیر مناسب برای مداخله کمککننده باشد. در ادامه، مهمترین مشکلاتی را که کودک بیش فعال ممکن است در محیط مدرسه تجربه کند، بررسی خواهیم کرد.
دشواری در تمرکز و دنبال کردن روند کلاس
یکی از چالشهای مهم کودک مبتلا به ADHD، حفظ توجه در فعالیتهایی است که نیاز به تمرکز زیاد دارند. کودک ممکن است هنگام توضیح معلم خیلی زود حواسش به صداها، حرکات اطراف یا اتفاقات داخل کلاس پرت شود. در نتیجه ممکن است بخشی از توضیحات را از دست بدهد، دستور انجام فعالیت را کامل متوجه نشود یا کاری را نیمهتمام رها کند. این مسئله زمانی بیشتر خودش را نشان میدهد که فعالیت درسی طولانی، تکراری یا نیازمند توجه مداوم باشد.
فراموش کردن وسایل و تکالیف
مدیریت وسایل و برنامه روزانه برای بعضی از این کودکان دشوار است. گم کردن مداد و دفتر، جا گذاشتن کتاب، فراموش کردن تکالیف یا نداشتن وسایل مورد نیاز کلاس از مشکلاتی هستند که ممکن است مرتب تکرار شوند. این بینظمی گاهی باعث میشود والدین تصور کنند کودک مسئولیتپذیر نیست. در حالی که مشکل میتواند به دشواری در سازماندهی، برنامهریزی و مدیریت فعالیتها مربوط باشد. کمک گرفتن از برنامههای ساده، چکلیست و داشتن جای مشخص برای وسایل میتواند انجام فعالیتهای روزمره را برای کودک آسانتر کند.
کامل نکردن فعالیتهای درسی
شروع کردن یک فعالیت برای بعضی کودکان سادهتر از تمام کردن آن است. کودک ممکن است تکلیف خود را آغاز کند، اما بعد از مدتی سراغ موضوع دیگری برود یا فعالیت خود را کنار بگذارد. این وضعیت در انجام تکالیف خانه نیز دیده میشود و گاهی باعث طولانی شدن زمان انجام درسها میشود. مشکلات مربوط به دنبال کردن دستورها و تمام کردن فعالیتها از نشانههایی هستند که در ارزیابی این اختلال مورد توجه قرار میگیرند.
بیقراری و رفتارهای تکانشی
در برخی کودکان، فعالیت بیش از حد و رفتارهای تکانشی در کلاس کاملاً قابل مشاهده است. کودک ممکن است مرتب روی صندلی جابهجا شود، بدون اجازه از جای خود بلند شود یا هنگام تدریس با وسایل اطرافش مشغول شود. تکانشگری نیز میتواند باعث شود کودک قبل از تمام شدن سؤال جواب بدهد، صحبت دیگران را قطع کند یا بدون توجه به پیامد رفتار خود کاری انجام دهد.
تأثیر بیش فعالی بر روابط با همکلاسیها
یکی از موضوعاتی که گاهی در مشکلات مدرسه کمتر مورد توجه قرار میگیرد، رابطه کودک با همسالان است. مدرسه محیطی است که کودک در آن باید یاد بگیرد چگونه وارد یک بازی شود، نوبت خود را رعایت کند، به حرف دوستش گوش دهد و هنگام اختلاف نظر واکنش مناسبی نشان دهد.
رفتارهای تکانشی ممکن است این روند را دشوار کنند. برای مثال، کودک ممکن است بدون اینکه منتظر نوبت بماند وارد بازی شود یا در زمان صحبت دوستش میان حرف او بیاید. گاهی نیز به دلیل هیجان زیاد، واکنش سریعی نشان دهد و بعد از رفتار خود پشیمان شود. تکرار این موقعیتها ممکن است باعث ایجاد سوءتفاهم میان کودک و همکلاسیها شود. بعضی دوستان ممکن است او را فردی بینظم یا مزاحم بدانند، در حالی که کودک قصد آزار دیگران را ندارد.
افت تحصیلی و کاهش مشارکت در کلاس
گاهی نمره پایین یک کودک، به معنی ضعیف بودن تواناییهای او نیست. کودکی که دچار اختلال بیش فعالی است ممکن است درس را خوب بفهمد، اما هنگام انجام تکالیف تمرکز خود را از دست بدهد. برای مثال ممکن است کودک فقط بخشی از سوال امتحانی را بخواند و جواب سوال را به طور کامل ندهد، درحالی که پاسخ آن را به طور کامل می داند.
واکنش به تذکر
تکرار تذکر، فراموش کردن تکالیف، شکست در انجام فعالیتها یا مشکل در برقراری ارتباط با همکلاسیها میتواند تجربه کودک از مدرسه را تحت تأثیر قرار دهد. اگر کودک دائماً احساس کند از دیگران عقبتر است یا بیشتر از دوستانش تذکر میگیرد، ممکن است نسبت به تواناییهای خودش دید منفی پیدا کند. به همین دلیل، تمرکز فقط روی اشتباهها کافی نیست.
توجه به نقاط قوت کودک، تشویق تلاش و برجسته کردن پیشرفتهای کوچک میتواند به او کمک کند احساس توانمندی بیشتری داشته باشد.
حمایت خانواده و مدرسه از کودک
کمک به کودک بیش فعال فقط به جلسات درمانی محدود نمیشود. نحوه برخورد خانواده و معلم و شرایطی که در کلاس ایجاد میشود نیز اهمیت دارد.
اقدامات ساده ای که میتواند به کودک کمک کند:
- تکالیف طولانی به چند مرحله تقسیم شوند.
- وسایل مدرسه جای مشخصی داشته باشند.
- برنامه روزانه تا حد امکان قابل پیشبینی باشد.
- رفتارهای مناسب کودک با بازخورد مثبت تقویت شوند.
- در فعالیتهای گروهی وظیفه مشخصی به کودک داده شود.
- فرصت مناسبی برای حرکت و تغییر فعالیت در نظر گرفته شود.
- کودک با همکلاسیهای خود مقایسه نشود.
- والدین و معلم ارتباط منظم درباره وضعیت کودک داشته باشند.
اهمیت ارزیابی تخصصی
هر کودک پرتحرک یا حواسپرت الزاماً بیش فعال نیست. تشخیص این اختلال یک فرایند چندمرحلهای است و باید علائم، مدت ماندگاری آنها و تأثیرشان بر عملکرد کودک در محیطهای مختلف بررسی شود. مشکلات دیگری مانند اختلالات خواب، اضطراب و برخی اختلالات یادگیری نیز میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند.
اگر مشکلات کودک برای مدت طولانی ادامه داشته باشند و روی یادگیری، روابط با همسالان یا فعالیتهای روزمره اثر بگذارند، ارزیابی تخصصی میتواند به روشن شدن علت و نیازهای واقعی کودک کمک کند.
جمع بندی
شناخت دقیق مشکلات و ایجاد هماهنگی میان خانواده، مدرسه و تیم درمان میتواند به کودک کمک کند تواناییهای خود را بهتر نشان دهد و حضور موفقتری در محیط مدرسه داشته باشد. مهم است که مشکلات رفتاری کودک به عنوان یک ویژگی ثابت شخصیتی دیده نشود و در صورت تداوم علائم، ارزیابی تخصصی برای شناخت علت و انتخاب مسیر مناسب انجام شود.
